معایب نما شسته؛ ۵ مشکل پنهان و راهکارهای تضمینی رفع آن‌ها (بررسی فنی)

وقتی به نمای ساختمان‌های نوساز شهر نگاه می‌کنید، درخشش سیمان شسته سفید و ترکیب آن با سنگ‌دانه‌های رنگی چشم‌نوازی می‌کند. اما آیا این زیبایی ابدی است؟ بسیاری از کارفرمایان و سازندگان، قبل از انتخاب این نما، یک سوال ترسناک در ذهن دارند: “معایب نما شسته چیست؟” آن‌ها شنیده‌اند که این نما بعد از چند سال کثیف می‌شود، ترک‌های تار عنکبوتی برمی‌دارد یا در مناطق مرطوب شوره می‌زند. بیایید با هم روراست باشیم؛ هیچ متریالی در جهان بی‌نقص نیست، حتی سنگ گرانیت یا کامپوزیت‌های گران‌قیمت. نما شسته نیز از این قاعده مستثنی نیست.

اما نکته‌ای که اکثر “منتقدان” به شما نمی‌گویند این است که ۹۰ درصد از مشکلاتی که به عنوان “معایب ذاتی” نما شسته شناخته می‌شوند، در واقع “ایرادات اجرایی” یا “ضعف متریال اولیه” هستند، نه ایراد خودِ سیستم نما. یعنی اگر شما از پودر سنگ بی‌کیفیت استفاده کنید یا نسبت سیمان را رعایت نکنید، بله، نما شسته فاجعه خواهد بود. اما اگر اصول مهندسی رعایت شود، این نما یکی از جان‌سخت‌ترین پوشش‌های ساختمانی است. در این مقاله جامع ۳۶۰۰ کلمه‌ای، ما قصد نداریم از نما شسته بت بسازیم. ما می‌خواهیم مثل یک مهندس ناظر سخت‌گیر، تمام معایب احتمالی (از جذب آلودگی تا ترک خوردگی) را کالبدشکافی کنیم و برای هر کدام، “پادزهر” علمی و اجرایی آن را به شما نشان دهیم. اگر نگران سرمایه خود هستید، خواندن این مطلب از نان شب واجب‌تر است.

عیب اول: جذب آلودگی و تیرگی زودرس (سیاه شدن نما)

شایع‌ترین شکایتی که در مورد نما شسته (مخصوصاً در کلان‌شهرهایی مثل تهران، اصفهان و مشهد) شنیده می‌شود، این است: “نما بعد از دو سال چرک‌مُرد و سیاه شد.” منتقدان می‌گویند چون سطح نما شسته زبر است و دارای تخلخل می‌باشد، ذرات دوده، گرد و غبار و آلاینده‌های هیدروکربنی اگزوز ماشین‌ها در بین سنگ‌دانه‌ها گیر می‌کنند و با اولین باران، به عمق ملات نفوذ کرده و نما را تیره می‌کنند.

تحلیل فنی مشکل: این ادعا تا حدودی درست است، اما فقط برای نماهایی که با “پودر سنگ‌های آهکی معمولی” و بدون لایه محافظ اجرا شده‌اند. پودر سنگ‌های بی‌کیفیت دارای درصد جذب آب بالایی هستند (حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد). وقتی جذب آب بالا باشد، آبِ بارانِ اسیدی که حاوی دوده است، به داخل بافت ملات مکیده می‌شود. وقتی آب تبخیر می‌شود، دوده در داخل منافذ باقی می‌ماند و دیگر با شستشو پاک نمی‌شود.

راهکار مهندسی (پادزهر): راه حل جلوگیری از سیاه شدن، دو مرحله دارد. اول، استفاده از بهترین پودر سنگ جوشقان کریستالی. سنگ جوشقان ذاتاً جذب آب بسیار پایینی دارد و سطح آن صیقلی است، بنابراین دوده نمی‌تواند به آن بچسبد. دوم و مهم‌تر، استفاده از تکنولوژی “نانو آبگریز”. امروزه اجرای نما شسته بدون پوشش نانو در شهرهای آلوده یک اشتباه استراتژیک است. مواد نانو سیلیکونی، روی سطح نما یک لایه نامرئی ایجاد می‌کنند که کشش سطحی را تغییر می‌دهد. در نتیجه، قطرات آب و دوده روی سطح “سُر” می‌خورند و جذب نمی‌شوند (اثر نیلوفر آبی). با این راهکار، عیب “کثیف شدن” عملاً حذف می‌شود.

عیب دوم: کابوس ترک‌خوردگی (ترک‌های مویی و سازه‌ای)

دومین عیب بزرگی که به نما شسته نسبت می‌دهند، “ترک خوردن” است. حتماً دیده‌اید که روی دیوارهای سیمانی بلند، ترک‌های نامنظمی ایجاد می‌شود که ظاهر ساختمان را کهنه و ناامن نشان می‌دهد. منتقدان می‌گویند سیمان خاصیت ارتجاعی ندارد و با کوچکترین نشست ساختمان یا تغییر دما (انقباض و انبساط)، ترک می‌خورد.

ریشه‌یابی علت: ترک‌ها در نما شسته دو منشاء دارند: ۱. نشست سازه ۲. خشک شدن سریع ملات (جمع‌شدگی ناشی از خشک شدن). مورد اول ربطی به نوع نما ندارد و حتی سنگ هم در اثر نشست می‌شکند. اما مورد دوم، دقیقاً به “فرمول ملات” و “نحوه اجرا” مربوط است. اگر نسبت سیمان به پودر سنگ خیلی زیاد باشد (ملات خیلی پر سیمان)، حرارت هیدراتاسیون بالا رفته و ملات ترک می‌خورد. اگر پودر سنگ خاکِ زیادی داشته باشد (خلوص پایین)، چسبندگی مولکولی کاهش یافته و ترک ایجاد می‌شود.

راهکار مهندسی (پادزهر):

۱. بندکشی اصولی (درز انبساط): در نماهای شسته وسیع، نباید سطح را یک‌تکه اجرا کرد. باید با استفاده از نوارهای شیشه، آلومینیوم یا ناودانی، نما را به قاب‌های کوچکتر (مثلاً ۱ در ۲ متر) تقسیم کرد. این درزها اجازه می‌دهند نما در اثر گرما و سرما “بازی” کند و انرژی تنش تخلیه شود، بدون اینکه ترک بخورد.

۲. استفاده از پودر سنگ استاندارد: پودر سنگ جوشقان به دلیل دانه بندی زبر و کریستالی، نقش “فیلر” (پرکننده) قدرتمندی را بازی می‌کند که از جمع‌شدگی سیمان جلوگیری می‌کند. برخلاف ماسه رودخانه‌ای که گرد و صیقلی است و در ملات سُر می‌خورد، پودر جوشقان درگیر می‌شود و مانع گسست ملات می‌گردد. برای خرید مطمئن، لینک توزیع پودر سنگ جوشقان اصل کیسه ای را بررسی کنید.

عیب سوم: وزن زیاد و بار مرده ساختمان

یکی دیگر از نقدهایی که به نما شسته وارد می‌شود، سنگینی آن است. ضخامت نما شسته (شامل آستر و رویه) معمولاً بین ۳ تا ۴ سانتی‌متر است. این حجم از ملات سیمانی، وزن قابل توجهی را به اسکلت ساختمان تحمیل می‌کند. مهندسان زلزله همیشه توصیه می‌کنند نمای ساختمان تا حد امکان سبک باشد تا نیروی جانبی زلزله کاهش یابد.

واقعیت ماجرا: بله، نما شسته از نماهای مدرن مثل “کامپوزیت آلومینیوم” یا “چوب ترمو” سنگین‌تر است. اما آیا از “سنگ تراورتن” یا “گرانیت” هم سنگین‌تر است؟ خیر! در نمای سنگی، ضخامت سنگ حداقل ۱.۸ تا ۲ سانتی‌متر است و پشت آن هم ۳ تا ۴ سانتی‌متر ملات دوغاب ریخته می‌شود. یعنی ضخامت کل سیستم سنگ حدود ۵ تا ۶ سانتی‌متر است. در حالی که سیستم نما شسته نهایتاً ۴ سانتی‌متر است.

راهکار مهندسی (پادزهر): برای کاهش وزن نما شسته در پروژه‌های حساس، می‌توان از “پوکه‌های معدنی ریز” یا “پرلیت” در لایه آستر استفاده کرد. جایگزین کردن بخشی از ماسه با پرلیت در ملات زیرسازی، وزن مخصوص ملات را تا ۳۰ درصد کاهش می‌دهد. همچنین استفاده از رابیتس‌های استاندارد به جای دیوارچینی ضخیم برای حجم‌سازی، بار مرده را به شدت کم می‌کند. نکته مهم دیگر این است که پیوستگی نما شسته با سازه (به دلیل ماهیت سیمانی) در زلزله ایمن‌تر از قطعات جداگانه سنگ است که احتمال پرتاب شدن دارند.

عیب چهارم: سرعت اجرای پایین و وابستگی به آب و هوا

در پروژه‌هایی که زمان تحویل حیاتی است، نما شسته ممکن است گزینه کُندی به نظر برسد. فرآیند اجرای زیرسازی (کروم‌بندی)، آسترکشی، خشک شدن آستر، اجرای رویه، شستشو و آب‌دهی نهایی، پروسه‌ای زمان‌بر است. همچنین، اجرای این نما وابستگی شدیدی به شرایط جوی دارد. در روزهای یخبندان زمستان، اجرا کاملاً ممنوع است (چون آب ملات یخ می‌زند) و در گرمای سوزان تابستان هم باید با احتیاط و سایبان اجرا شود.

راهکار مدیریتی: برای حل مشکل سرعت، باید اکیپ اجرایی را تقویت کرد. نما شسته قابلیت “موازی‌کاری” دارد. یعنی می‌توان همزمان روی چهار جبهه ساختمان کار کرد (برخلاف سنگ که معمولاً رج به رج بالا می‌رود). در مورد محدودیت آب و هوایی نیز، استفاده از “افزودنی‌های بتن” (ضدیخ ملات در سرما و دیرگیرکننده در گرما) می‌تواند بازه زمانی اجرا را گسترش دهد. اما صادقانه بگوییم، اگر در منطقه یخبندان شدید هستید و عجله دارید، شاید نمای خشک گزینه سریع‌تری باشد، اما قطعاً گران‌تر هم خواهد بود. نما شسته، نمایِ صبر و حوصله است برای کسانی که نتیجه‌ای ماندگار می‌خواهند.

تا اینجا چهار مورد از مهم‌ترین معایب نما شسته را بررسی کردیم و دیدیم که اکثر آن‌ها با انتخاب متریال صحیح (به ویژه پودر سنگ جوشقان مرغوب) و اجرای اصولی قابل حل هستند. در بخش دوم این مقاله، به سراغ معایب تخصصی‌تر مثل “شوره زدگی”، “تغییر رنگ سنگ‌دانه‌ها” و “مشکلات تعمیر و بازسازی” خواهیم رفت و فرمول طلایی ملات ضد شوره را به شما آموزش خواهیم داد.

`